TALTATTO
By Benjie S. De Yro
Published: September 10, 2016 2:22 PM
Awayya na pay nga Hoong-kool yo ispelling na, senu mari malahatak kanu.  Ne lahud yo problema. Kaam ta tanakkuan kebalinan yo ergo nga ‘hungkul’ kan tanakkuan nga totolay. Hanna kazze yo hungkul? Mapia nga ergo yo hungkul. Okasyon nga mapia yo kebalinna- kasal, pakristianu, compleanio onu hanna lamang  nga celebracion. Nu hinyan nangaruk kan, ‘mantera maki-hungkul”, umantera  ngam nga laguman  ta isa ma  nga okasyon yo gustu na nga ikahi.
-ooo-
Mari tera ammu ngem hinyan balatttan elemento pe yo hungkul: ne hungkul o okasyon mismu, ne nappa-hungkul, ne totolay nga umang, entre ne pinaka-importante, ne makan. Yo ziyat na maitu, mari makan pangakkul yo karwang kan makan. Hututang, kunda!  Nay naggafuanan yo ergo nga HUTUK.  Hanna manin yo hutuk? Ne aru kananna nu umang maki-hungkul; ne awayyam lazzobang ne sinena ta napannapannu kang zinagan nga nattafug kan manteka, bitwelas nga medjo nataggat peba, bihon nga kaguitta alambri, kaldereta nga sississa mamba nakuay patatas na, igado, entre sopas nga nalanlanit kan mantekilya, katantalaw kanang.
                                                                                  -ooo-
Mayayat ne nappa-hungkul nu umantera pay. Okasyon maitu yaw se massisirimmu paparientes, kakkorofung entre makkakarruba. Kan nappasa-pasa nga dahun ira maitu, tanakkuan kebalinang yo hungkulin- mamutuk kunda nging. Yo ziyat na peba, maski tu mari mainbitan, umang. Ira yaw yo totolay ira nga nangannag alle glue, yo muyung dan. Tu alale nezikkat kan  atak balay yo muyung dan nga mari maazza-azza. Ngem kannittera maitu, alangam pe nga papanawan tera? Kallak pay. Poryammun nga mamentakan pe yo  iyung da, akkagianan tera.  Kan Itawit entre Ibanag maitu, nalallampaw yo futu tera nu hinyampay makikkang kannittera, hungkul lahud.
                                                                     -ooo-
Ne laman ta kansangawwin, nu hinyan okasyon, yo ergo ngin e tu “umantera maki-hutuk” mari nga maki-hungkul. Kattu ne-post ku chaw nga baka Vungkul yo nahanin provincial festival yo Cagayan, afuko,  aru marreklamo bitu ta marakat kanu  kayak na ikahi. Kaam ta marakat yo hungkul? Marakak kanu ta mamutuk kanu kebalinna. Baraggangku hinan nay nak-comment, arayyu maitu iggina.Kallak pe ne nappa-hungkul nemannoc nu aru minang nga hutuk. Pallabbet ra yaw, aru idahing da.
“Nasin ne bitwelas.”
“Puru taba ne hinagan.”
“Hanna ne bijon da nge. Awanla karne ne nging.”
“ Nalutta peba mabaw.”
“ Ne sopas, Hinyang langaw na.”
 “Langaw nga? Pamienta nay. Hutuk.”
-ooo-
“Nattakit yo sinek. Inattinganda nakuay ne karne (Antingan is a belief among the natives that the food preparations was somehow mixed with some potions so that the person eating them will not each much or their stomach will ache. There is a suppose ritual on this done by the Kusineru but there is no proof as yet).”
-ooo-
Nu angngarian nga Hungkul yo nahan provincial festival tera kan Cagayan, dibusiongku nga suportan tera hinan. Ararayyuwin namanawan kannittera yo Isabela kan Banbanti Festival da. Hinyan peba ngin yo international movie nga kunnay titulo na, nedirect y Sid Dulay, abbing peba nga taga Isabela pelaman.
Nu hinyan noka magimbita kannitera umang maki-hungkul, umantera. Mari marakat yo maki-hungkul ta parte kultura tera yan.  Basta kan niakan lamang, marinu pe ikukkullekam nga ‘ UMANTERA MAKI-HUTUK!” Palakkayu gafeninnam!
(For comments and suggestions, email benjdeyro@gmail.com)
Advertisements